Chương 23

Ba tháng sau ngày Vân Sa nhận chức nhiếp chính, kinh thành đã đổi thay đến mức khó tin. Những con đường đất gập ghềnh năm xưa nay được lát đá phẳng phiu, hai bên trồng liễu non. Chợ búa mở cửa từ tinh mơ, tiếng rao hàng hòa cùng tiếng trống điểm canh vang vọng khắp các ngõ phố. Dân chúng không còn co ro trong nỗi sợ hãi chiến tranh, mà bắt đầu bàn tán về mùa màng, về giá gạo, về những đứa trẻ được đến trường.

Vân Sa ngồi trong thư phòng, trước mặt là chồng tấu chương cao ngất. Nàng đưa tay xoa thái dương, mắt vẫn dán vào từng dòng chữ. Ninh Trạch bước vào, trên tay là khay trà nóng. Chàng đặt khay xuống bàn, nhẹ nhàng lấy đi vài tấu chương đã phê xong.

“Nàng nghỉ một chút đi. Từ sáng đến giờ nàng chưa rời ghế.”

Vân Sa ngẩng lên, mỉm cười mệt mỏi. “Chàng xem, tấu chương từ các châu gửi về ngày một nhiều. Dân chúng tin ta, ta không thể để họ thất vọng.”

Ninh Trạch ngồi xuống bên cạnh, rót trà cho nàng. “Tin ta đi, nàng đang làm rất tốt. Nhưng giang sơn này không thể chỉ dựa vào một người. Nàng cần người tài giúp sức.”

Vân Sa nhấp ngụm trà, ánh mắt suy tư. “Ta biết. Triều đình cũ nát, quan lại phần lớn là kẻ cơ hội. Ta đã thanh lọc bớt, nhưng để bộ máy vận hành trơn tru, cần người thật sự có tài.”

Ninh Trạch gật đầu. “Vậy thì mở khoa thi. Chiêu hiền đãi sĩ. Đó là cách tốt nhất để tìm người tài trong thiên hạ.”

Vân Sa đặt chén trà xuống, mắt sáng lên. “Khoa thi… Ta nhớ năm xưa phụ thân từng nói, một triều đại hưng thịnh phải bắt đầu từ việc chọn đúng người. Chàng nghĩ ta nên bắt đầu từ đâu?”

“Từ học đường,” Ninh Trạch đáp. “Muốn có người tài, phải có nơi đào tạo. Các châu huyện cần mở trường học, miễn phí cho con nhà nghèo. Sau đó mới tổ chức thi Hương, thi Hội, thi Đình.”

Vân Sa đứng dậy, bước đến bên cửa sổ. Gió chiều thổi vào, mang theo hương hoa cúc từ sân sau. Nàng nhìn ra ngoài, nơi những đứa trẻ đang chạy nhảy trên con đường mới lát. “Ta muốn bọn trẻ không phải cầm gươm như ta năm xưa. Ta muốn chúng cầm bút.”

Ninh Trạch đến bên nàng, đặt tay lên vai. “Vậy thì bắt đầu từ ngày mai.”

—

Ngày mở khoa thi đầu tiên được chọn vào tiết thu, khi trời trong xanh và gió mát. Vân Sa ra lệnh mở rộng trường thi ở kinh thành, đồng thời cho người đi khắp các châu huyện thông báo. Ai có học vấn, bất kể xuất thân, đều được dự thi.

Buổi sáng ngày thi, trước cổng trường thi, hàng trăm thí sinh xếp hàng dài. Người áo vải, kẻ áo the, có người đi chân đất, có người cưỡi ngựa. Vân Sa cải trang thành một người dân thường, đứng lẫn trong đám đông để quan sát.

Ninh Trạch bên cạnh nàng, khẽ thì thầm: “Nàng nhìn kìa. Có một thí sinh trẻ tuổi, áo rách nhưng mắt sáng. Ta đoán cậu ta sẽ đỗ cao.”

Vân Sa nhìn theo hướng chàng chỉ. Một chàng trai gầy gò, khoảng mười tám đôi mươi, đang đứng đọc lại tập giấy trong tay. Dáng vẻ tập trung, không bị phân tán bởi tiếng ồn xung quanh.

“Ta mong là vậy,” nàng đáp. “Nếu cậu ta thật sự có tài, ta sẽ không để cậu ta phải chịu cảnh nghèo khó như chàng năm xưa.”

Ninh Trạch bật cười. “Nàng vẫn còn nhớ chuyện đó sao?”

“Nhớ chứ. Một thư sinh nghèo dám chặn ngựa của tướng quân để dâng kế sách. Ta làm sao quên được.”

—

Kỳ thi diễn ra trong ba ngày. Các thí sinh phải trải qua ba vòng: kinh nghĩa, sách luận và đối sách. Vân Sa đích thân chọn đề thi, không phải những câu hỏi sáo rỗng mà là những vấn đề thực tế: làm sao để dân no ấm, làm sao để quan lại không tham nhũng, làm sao để đất nước phòng thủ mà không gây chiến tranh.

Ngày công bố kết quả, trước sân điện, hàng nghìn người đổ về. Vân Sa đứng trên bậc thềm, tay cầm danh sách. Nàng đọc tên từng người, giọng rõ ràng, uy nghiêm.

“Trạng nguyên: Lý Thanh – người châu Hà Đông.”

Tiếng reo hò vang dậy. Chàng trai áo rách ngày hôm ấy bước lên, mặt đỏ bừng vì xúc động. Chàng quỳ xuống trước Vân Sa, giọng run run: “Thần… thần không ngờ…”

Vân Sa đỡ chàng đứng dậy. “Ngươi xứng đáng. Từ hôm nay, hãy dùng tài học của mình để giúp dân, giúp nước. Đừng phụ lòng ta.”

Lý Thanh cúi đầu, nước mắt lăn dài trên má. “Thần xin ghi nhớ.”

Sau lễ công bố, Vân Sa cho mở tiệc chiêu đãi các tân khoa. Trong bữa tiệc, nàng không ngồi ở ghế chủ tọa mà đi từng bàn, trò chuyện với từng người. Ninh Trạch đứng bên cạnh, quan sát nàng với ánh mắt trìu mến.

“Nàng thật sự thay đổi rồi,” chàng nói khi họ trở về thư phòng sau tiệc. “Ngày xưa nàng chỉ biết đến gươm giáo. Bây giờ nàng quan tâm đến từng thí sinh, từng câu chữ.”

Vân Sa ngồi xuống, tháo chiếc trâm cài đầu nặng nề. “Ta học từ chàng. Chàng từng nói, người lãnh đạo giỏi không phải là người cầm gươm giỏi nhất, mà là người biết dùng người.”

Ninh Trạch ngồi xuống đối diện, rót trà cho cả hai. “Vậy nàng định làm gì tiếp theo?”

“Ta sẽ lập Hàn Lâm viện, để các tân khoa tiếp tục học hỏi và soạn thảo luật lệ. Ta cũng muốn mở trường học ở các châu huyện, như chàng đề xuất. Nhưng…”

“Nhưng sao?”

“Nhưng ta lo ngân khố không đủ. Sau chiến tranh, mọi thứ đều thiếu thốn.”

Ninh Trạch trầm ngâm. “Ta có thể giúp. Ta sẽ tính toán lại thuế khóa, cắt giảm chi tiêu không cần thiết. Nếu nàng cho phép, ta sẽ đích thân đi kiểm tra các châu huyện.”

Vân Sa nhìn chàng, ánh mắt dịu dàng. “Chàng lúc nào cũng lo cho ta.”

“Vì ta là quân sư của nàng,” chàng đáp, rồi cười. “Và vì ta là phu quân của nàng.”

—

Sáu tháng sau, những học đường đầu tiên được mở. Ở kinh thành, một ngôi trường lớn được xây dựng trên nền đất cũ của một doanh trại quân đội. Vân Sa đích thân đến dự lễ khai giảng. Nàng đứng trước hàng trăm học trò, giọng trầm ấm: “Các em là tương lai của đất nước này. Hãy học để hiểu, để thương, để xây dựng. Đừng bao giờ để gươm giáo phải cất lên vì sự ngu dốt của kẻ cầm quyền.”

Đám trẻ đồng thanh đáp: “Chúng con xin ghi nhớ.”

Ninh Trạch đứng phía sau, lặng lẽ mỉm cười. Chàng nhớ lại ngày đầu gặp Vân Sa, khi nàng còn là một nữ tướng trẻ tuổi, ánh mắt sắc lạnh như gươm. Bây giờ, ánh mắt ấy vẫn sắc bén, nhưng đã có thêm sự ấm áp của người mẹ, người thầy.

Buổi tối, hai người trở về căn nhà nhỏ ngoại thành. Dưới gốc ngọc lan, họ ngồi uống trà như thường lệ. Vân Sa tựa đầu vào vai Ninh Trạch, thở dài mãn nguyện.

“Hôm nay ta gặp Lý Thanh. Cậu ta đã soạn xong bộ luật mới về ruộng đất. Rất hay.”

“Ta biết,” Ninh Trạch đáp. “Cậu ta còn trẻ nhưng tư tưởng rất tiến bộ. Nàng chọn đúng người.”

Vân Sa im lặng một lúc, rồi khẽ nói: “Ta tự hỏi… liệu phụ thân ta có hài lòng không. Ông ấy cả đời chỉ mong một đất nước thái bình.”

Ninh Trạch siết nhẹ vai nàng. “Ông ấy sẽ tự hào về nàng. Ta chắc chắn.”

Gió đêm thổi qua, mang theo hương ngọc lan ngọt ngào. Trên bầu trời, những vì sao sáng lấp lánh. Trong lòng Vân Sa, một giang sơn mới đang hình thành – không phải giang sơn của gươm giáo, mà là giang sơn của tri thức và lòng nhân.