Chương 18

Sáng hôm sau, khi sương còn đọng trên những lá nho ngoài cùng, Vện đã đứng trước cổng vườn nhà lão Mạc. Ánh bình minh rọi lên bộ lông đỏ úa của hắn, làm nó trông như được phủ một lớp bụi vàng. Hắn đứng thẳng, không núp, không rình. Lần đầu tiên sau bao nhiêu năm, hắn để lộ mình giữa ban ngày, trước mắt thiên hạ.

Lão Mạc đang cúi người buộc lại dây chống cho một giàn nho thì nghe tiếng chân. Lão ngẩng lên, tay vẫn cầm cuộn dây thừng. Đôi mắt lão nheo lại sau làn mi rậm, thoáng chút sững sờ rồi lập tức chuyển sang cảnh giác. Lão đứng thẳng dậy, chậm rãi, như thể đang đối mặt với một con vật dữ. Con chó giữ vườn tên Vàng đang nằm khoanh dưới gốc cây ổi bỗng bật dậy, lông cổ dựng ngược, gừ nhẹ trong cổ họng.

Vện không tiến thêm. Hắn ngồi xuống ngay trên lối mòn, cách cổng một quãng, hai chân trước đặt ngay ngắn trên nền đất. Hắn cúi thấp đầu.

“Lão Mạc,” hắn cất tiếng, giọng khàn và chậm. “Ta đến để nói một chuyện. Nói xong, lão muốn đuổi, muốn đánh, muốn gọi người đến bắt, ta cũng chịu.”

Lão Mạc không đáp ngay. Lão bước tới vài bước, tay vẫn nắm cuộn dây như vũ khí. Con Vàng gầm gừ to hơn, nhưng lão giơ tay ra hiệu cho nó im. Lão nhìn con cáo già từ đầu đến chân, rồi hỏi, giọng lạnh như đá:

“Ngươi lại bày trò gì nữa đây, Vện? Vườn này ta canh ba lớp. Mày liệu hồn.”

“Ta biết,” Vện đáp. “Ta biết lão canh kỹ. Ta biết lão đã nghe đủ chuyện về ta. Chuyện ta lừa bầy quạ, chuyện ta dắt mũi đàn sóc, chuyện ta từng khiến lão mất cả một mùa nho.” Hắn ngừng một nhịp, rồi nói tiếp, chậm rãi, rõ ràng: “Và ta đến để thú nhận. Suốt bao nhiêu ngày qua, ta đã tính đủ mọi cách để chiếm trọn vườn nho này. Ta đã vẽ ra trong đầu từng lối đi, từng chỗ lão sơ hở. Ta đã định lợi dụng bầy quạ, định đánh lừa con Vàng, định chờ lão ngủ để vào.”

Mặt lão Mạc tối lại. Lão ném cuộn dây xuống đất, phủi tay.

“Thì ra thế. Ta đã nghi con cáo này chẳng bao giờ yên thân mà. Giỏi lắm, dám đến đây nói thẳng. Nói xong rồi thì cút. Đừng để ta gặp lại.”

“Khoan đã, lão Mạc.” Vện ngẩng đầu lên, và lần này ánh mắt hắn không ranh mãnh, không láu lỉnh. Nó mệt mỏi, có gì đó như đã cạn. “Ta đến không phải chỉ để thú nhận. Ta đến để xin được giúp lão thu hoạch nho.”

Lão Mạc đứng sững. Con Vàng cũng ngừng gầm, tai vểnh lên như không tin nổi. Lão nông già bật ra một tràng cười khô khốc, không vui vẻ gì.

“Giúp ta? Ngươi? Con cáo đã lừa biết bao kẻ, giờ lại muốn giúp ta hái nho? Ngươi tưởng ta ngu đến thế à? Ta sống đủ lâu để biết cáo giúp nông dân chỉ có một kết cục: mất cả vườn lẫn lòng tin.”

“Ta hiểu lão không tin ta,” Vện nói, không hề nao núng. “Nếu ta là lão, ta cũng chẳng tin. Nhưng lão cứ để ta làm thử. Lão đứng nhìn. Sai một ly, lão đuổi cổ ta, gọi cả làng đến. Ta chấp nhận.”

Lão Mạc khoanh tay trước ngực, nhìn hắn một lúc lâu. Gió sớm thổi qua vườn, lay những chùm nho tím sẫm đang căng mọng trên giàn, tỏa mùi ngọt lịm. Lão nhìn những chùm nho ấy, rồi nhìn con cáo già đang ngồi im như tượng đá trước cổng. Cuối mùa, nho đã chín rộ, mà lão thì đau lưng, đứa cháu thì đi vắng, con Vàng thì chỉ biết sủa chứ không biết hái. Lão thở dài, một tiếng thở dài nặng như đá đè.

“Được,” lão nói, giọng vẫn còn cảnh giác. “Ta cho ngươi một buổi sáng. Nhưng nghe cho rõ: ngươi làm gì, ta nhìn thấy hết. Con Vàng ngồi ngay dưới chân ta. Mà này, nếu ngươi dám bỏ một quả nho nào vào mồm, thì đừng trách ta.”

“Ta không ăn quả nào,” Vện đáp, giọng chắc nịch. “Ta chỉ hái, đặt vào sọt. Không hơn.”

Lão Mạc mở cổng. Con Vàng vẫn nhìn Vện chằm chằm, nhưng không sủa nữa, chỉ đi theo sát gót lão. Hai người — một người, một cáo — bước vào vườn nho. Nắng đã lên cao hơn, xuyên qua kẽ lá, rải những đốm sáng lung linh trên mặt đất.

Vện làm việc một cách lạ lùng. Hắn không vồ vập, không hấp tấp. Hắn đứng dưới giàn, ngước nhìn những chùm nho, rồi nhẹ nhàng dùng răng cắn đứt cuống, từng chùm một, đặt cẩn thận vào sọt mây lão Mạc đã để sẵn. Hắn không ngửi, không liếm, không thử một quả nào, dù mùi nho chín ngọt lựng đến mức ong bướm cũng phải lượn quanh. Lão Mạc đứng bên cạnh, mắt không rời khỏi từng động tác của hắn.

Một lúc lâu, lão mới lên tiếng, giọng bớt gắt hơn:

“Sao ngươi lại làm thế này? Ngươi nổi tiếng là kẻ không làm gì mà không có lợi cho mình. Giúp ta hái nho thì được cái gì?”

Vện dừng lại, chùm nho còn lơ lửng trên miệng. Hắn đặt nó vào sọt, rồi mới trả lời:

“Lão Mạc, ta đã sống bằng mánh khóe suốt cả đời. Ta tưởng mình khôn. Ta tưởng mình thắng mọi người. Nhưng mấy đêm nay ta mới nhận ra, ta chẳng có gì cả. Không ai tin ta. Không ai muốn ngồi cạnh ta. Đến con sóc nhỏ ta từng lừa, nó nhìn ta bằng ánh mắt như nhìn một kẻ đáng thương.” Hắn cười nhạt. “Ta giúp lão, không phải để đổi lấy nho. Ta giúp để lần đầu tiên trong đời, ta làm một việc mà không cần toan tính. Chỉ vậy thôi.”

Lão Mạc im lặng. Lão nhìn con cáo già đang cúi xuống hái tiếp những chùm nho, bộ lông đỏ của hắn lấm tấm những hạt sương còn sót lại. Lão nhìn đôi chân hắn thoăn thoắt mà không hề làm rung giàn, nhìn cái cách hắn nhẹ nhàng đặt từng chùm nho, không làm dập một quả. Con Vàng nằm dưới gốc ổi, đầu gối lên hai chân trước, đôi mắt vẫn dõi theo nhưng không còn căng thẳng.

Gần trưa, khi sọt nho đã đầy ắp, Vện mới dừng lại. Hắn lùi lại vài bước, thở ra một hơi dài. Lão Mạc bước tới, cầm một chùm nho lên ngắm nghía. Những quả nho tím đều tăm tắp, căng tròn, không một vết xước. Lão gật gù, rồi bất ngờ đưa chùm nho về phía Vện.

“Cầm lấy. Một chùm thôi. Coi như công hái.”

Vện nhìn chùm nho, rồi lắc đầu.

“Ta không nhận đâu, lão Mạc. Ta đến để giúp, không phải để lấy. Lão cứ giữ lại bán. Mùa này nho được giá, lão sẽ có tiền sửa lại mái nhà.”

Lão Mạc sững người. Lão nhìn con cáo, và lần đầu tiên trong đôi mắt già nua ấy, có một tia gì đó khác hẳn — không phải cảnh giác, không phải khinh bỉ, mà là một sự ngạc nhiên pha lẫn chút kính trọng. Lão chậm rãi hạ chùm nho xuống, đặt lại vào sọt.

“Vện này,” lão nói, giọng trầm hẳn đi. “Ta vẫn chưa tin ngươi hoàn toàn. Niềm tin không thể xây trong một buổi sáng. Nhưng…” Lão ngừng lại, tay vỗ nhẹ lên vai con cáo — một cử chỉ mà lão chưa từng làm với bất kỳ con vật nào. “Ngươi đã làm tốt. Thật đấy.”

Vện cúi đầu, không nói gì. Hắn quay người bước ra cổng. Khi đi ngang qua con Vàng, con chó ngẩng lên, khịt mũi một cái, rồi khẽ vẫy đuôi. Một cái vẫy ngắn, nhưng đủ.

Vện bước ra khỏi vườn, nắng trưa đổ xuống cánh đồng vàng óng. Hắn đi chậm, không nhìn lại. Trong lòng hắn có một cảm giác lạ lùng, một thứ gì đó nhẹ bẫng, như thể một tảng đá lớn vừa được lăn khỏi ngực sau bao nhiêu năm. Hắn không biết ngày mai sẽ ra sao. Hắn không biết lão Mạc có bao giờ tin hắn thật không. Nhưng hắn biết một điều: hôm nay, hắn đã không lừa ai. Và lần đầu tiên, hắn thấy mình thực sự khôn ngoan.