Chương 17

Vện đi được vài bước thì dừng lại. Bốn chân hắn như chôn xuống đất, không nhấc lên nổi. Phía trước, vườn nho của lão Mạc hiện ra mờ mờ trong ánh chiều tàn, hàng giàn thẳng tắp như một bức tường thành mà hắn đã bao lần toan phá. Lần này hắn đến không phải để phá. Nhưng chính vì thế mà bước chân hóa nặng.

Hắn quay đầu nhìn về phía bụi rậm. Ông Bành đã đi xa, bóng dê già khuất sau triền đất. Bầy quạ đậu trên cành cao, nghiêng đầu nhìn xuống. Đàn sóc ngồi thành hàng trên gốc cây, đuôi rung rung như chờ đợi. Không đứa nào kêu, không đứa nào giục. Chúng chỉ nhìn.

Vện khịt mũi. Hắn không quen bị nhìn như thế. Trước đây, mỗi khi hắn xuất hiện, lũ quạ phải vỗ cánh bay tán loạn, lũ sóc phải chui tọt vào hang. Còn bây giờ chúng ngồi đó, yên lặng, như thể đã biết hắn không còn là con cáo của ngày xưa. Cái nhìn ấy khiến hắn ngứa ngáy khắp người.

"Đi chứ," hắn lẩm bẩm với chính mình. "Đã nói là làm."

Nhưng hắn vẫn chưa đi. Hắn lùi lại, rồi lùi thêm một bước nữa, cho đến khi lưng chạm vào gốc cây già bên bìa rừng. Hắn ngồi xuống, thu mình lại, để bộ lông xù xám xịt phủ kín chân. Trời đang tối dần. Mặt trời lặn xuống sau rặng tre, nhuộm cả cánh đồng thành một màu đỏ úa như máu khô.

"Để sáng mai," hắn tự nhủ. "Đêm nay ta nghĩ đã."

Đó là cái cớ quen thuộc của hắn. Vện đã dùng nó bao nhiêu lần rồi nhỉ. Mỗi khi phải làm một việc gì đó khó khăn, hắn lại hoãn. Mỗi khi phải nói một lời thật lòng, hắn lại bảo để mai. Và cái mai ấy cứ dài ra mãi, cho đến khi chẳng còn ai chờ hắn nói nữa.

Đêm xuống thật nhanh. Gió từ cánh đồng thổi tới, mang theo mùi cỏ khô và mùi nho chín ngọt lịm. Vện ngửi thấy mùi ấy mà bụng cồn cào. Cả ngày hôm nay hắn chưa ăn gì. Nhưng hắn không đói. Cái cồn cào trong bụng hắn không phải vì thèm ăn, mà vì một thứ gì đó khác, một thứ hắn chưa từng biết tên.

Trăng lên. Ánh trăng vàng nhạt rọi xuống, kéo dài bóng hắn trên nền đất. Vện nhìn cái bóng ấy. Nó nằm dài, đen thẫm, đầu chúc về phía trước, đuôi xòe ra như một cái quạt. Hắn bỗng thấy cái bóng kia thật lạ. Nó giống hắn, mà không giống hắn. Nó không cử động, không nói năng, không lừa lọc ai. Nó chỉ nằm đó, im lặng, trung thành.

"Ngươi đấy à," Vện nói với cái bóng. Giọng hắn khàn khàn, nghe như tiếng đá cọ vào nhau. "Ngươi có biết ta đang nghĩ gì không?"

Cái bóng không trả lời. Tất nhiên rồi. Nhưng Vện vẫn tiếp tục, như thể hắn cần nói ra, cần một cái gì đó để nghe, dù chỉ là bóng của chính mình.

"Ta đã sống bao nhiêu năm rồi nhỉ. Mười hai năm? Mười lăm năm? Ta không nhớ nữa. Ta chỉ nhớ những lần ta thắng. Lần ta lừa được lũ quạ, lấy trộm trứng của chúng. Lần ta dắt mũi lão sóc già, khiến lão tự dâng cả kho hạt dẻ. Lần ta đánh lừa con chó giữ vườn, để nó sủa vào bóng tối trong khi ta tha gà đi mất." Hắn dừng lại, liếm môi. "Những lần ấy, ta đều thắng. Không ai bắt được ta. Không ai khôn hơn ta."

Hắn ngẩng lên nhìn trăng. Ánh trăng lạnh, không chút thương xót.

"Nhưng ngươi biết không," hắn nói tiếp, giọng nhỏ dần, "ta chưa từng cho ai được cái gì cả. Không một cái gì. Ta lấy trứng, ta lấy hạt dẻ, ta lấy gà. Ta lấy no nê rồi ta đi. Ta chưa từng để lại gì phía sau, ngoài những cái hang trống và những kẻ ngồi khóc."

Cái bóng vẫn im lìm. Vện cào cào đất bằng móng trước, rồi lại thu chân về.

"Ngươi có biết lão Mạc không? Lão trồng nho đã ba mươi năm. Mỗi sáng lão ra vườn, tưới từng gốc, tỉa từng cành. Lão biết từng chùm nho chín vào ngày nào. Lão đặt tên cho từng cây. Ta nghe nói lão gọi cây nho già nhất là 'Bà Cụ', vì nó đã sống lâu hơn cả vợ lão. Lão chăm nó như chăm người thân." Hắn cười khô khốc. "Ta thì chưa từng chăm cái gì. Ta chỉ hái, chỉ ăn, chỉ phá. Ta chưa từng trồng một cái cây nào. Chưa từng nuôi một con gì. Chưa từng để lại một cái gì cho đời sau."

Hắn im lặng một lúc lâu. Gió thổi qua, làm lá cây xào xạc. Cái bóng của hắn khẽ rung lên theo ánh trăng, như thể nó đang gật đầu.

"Ông Bành bảo ta nói thật. Nói rằng ta đã sai, rằng ta hối hận, rằng ta muốn làm lại." Vện lắc đầu. "Nhưng ta nói thế nào đây? Ta đã lừa dối quá nhiều đến nỗi chính ta cũng không biết lời thật của mình là gì nữa. Ta nói 'ta xin lỗi' — liệu lão Mạc có tin không? Hay lão lại nghĩ đó là một mánh khóe mới của con cáo già Vện? Lão có quyền nghĩ thế. Ta đã cho lão cái quyền ấy."

Hắn cúi đầu, vùi mõm vào hai chân trước. Bộ lông xù của hắn bẩn thỉu, dính đầy đất và lá khô. Hắn chưa từng thấy mình thảm hại đến thế. Ngày xưa, mỗi lần soi mình xuống nước, hắn thấy một con cáo bóng mượt, mắt sáng, hàm răng trắng nhởn. Bây giờ, nếu có soi, hắn biết mình sẽ thấy gì. Một con cáo già, lông bạc vì tuổi, mắt mờ vì toan tính, và trong bụng trống rỗng một thứ gì đó mà hắn không gọi tên nổi.

"Ta nhớ," hắn nói, giọng như thì thầm, "hồi ta còn nhỏ, mẹ ta có dạy một câu. Mẹ bảo: 'Con ạ, cáo sống bằng cái đầu, nhưng sống với đời phải bằng cái bụng. Đầu giúp con no một bữa, bụng giúp con no cả đời.' Ta nghe rồi ta quên. Ta chỉ chăm chăm dùng cái đầu. Ta nghĩ cái bụng là thứ của kẻ yếu. Kẻ mạnh thì không cần bụng. Kẻ mạnh chỉ cần thắng."

Hắn ngẩng lên. Mắt hắn long lanh dưới ánh trăng, không biết là vì sương đêm hay vì thứ gì khác.

"Nhưng ta sai rồi, phải không? Ta thắng cả đời, mà giờ ta ngồi đây, một mình, nói chuyện với cái bóng. Không ai chờ ta. Không ai nhớ ta vì điều gì tốt. Nếu đêm nay ta chết, sáng mai người ta chỉ nói: 'À, con cáo già ấy à, nó chết rồi. May quá, từ nay vườn nho được yên.' Đó là tất cả những gì ta để lại."

Cái bóng không đáp. Nhưng Vện không cần đáp nữa. Hắn đã nghe đủ chính mình.

Hắn đứng dậy. Bộ lông xù xám xịt của hắn phủ đầy sương. Hắn bước ra khỏi gốc cây, đi về phía vườn nho. Lần này hắn không dừng lại. Hắn biết mình phải nói gì. Không phải lời của con cáo già Vện, mà là lời của một con cáo đã nhìn thấy cái bóng của mình trong đêm và nhận ra nó trống rỗng đến nhường nào.

Hắn đi được một quãng thì nghe tiếng sột soạt trong bụi rậm. Hắn dừng lại, cảnh giác. Một con sóc nhỏ thò đầu ra, mắt tròn xoe nhìn hắn. Vện nhận ra nó — con sóc ấy đã từng bị hắn lừa lấy mất cả hạt dẻ mùa đông. Nó nhìn hắn, không chạy, không kêu. Chỉ nhìn.

Vện khẽ cúi đầu. "Ta xin lỗi," hắn nói. Giọng hắn nhỏ, nhưng rõ. "Về mùa hạt dẻ năm ấy. Ta đã lấy hết của ngươi. Ta biết thế là sai."

Con sóc vẫn nhìn hắn. Rồi nó khẽ nghiêng đầu, như thể đang cân nhắc điều gì. Một lát sau, nó lùi vào bụi rậm, biến mất. Nhưng Vện thấy đuôi nó vẫy nhẹ trước khi khuất. Một cái vẫy rất khẽ, nhưng là vẫy.

Hắn đứng đó một lúc, rồi tiếp tục bước. Phía trước, vườn nho của lão Mạc đang chờ. Và lần đầu tiên trong đời, Vện không nghĩ đến mánh khóe. Hắn chỉ nghĩ đến lời mình sẽ nói, và cầu mong rằng lần này, lời thật của hắn sẽ được nghe.