Chương 16

Sáng hôm sau, cánh đồng vẫn còn đọng sương. Gió thổi nhẹ qua những luống rau, mang theo mùi đất ẩm và mùi cỏ non. Nhưng không khí quanh gốc cây đa đầu làng thì chẳng yên tĩnh chút nào. Bầy quạ đậu kín cả cành cao, nghiêng đầu nhìn xuống, rỉa lông rồi rỉa lời. Đàn sóc thì ngồi thành hàng trên rễ cây, đuôi xù như những chiếc chổi nhỏ, mắt láo liên, miệng không ngừng chép chép.

"Nghe chưa? Ngã lăn từ trên giàn nho xuống đất, trước mặt bao nhiêu là người," con quạ già nói, giọng khàn khàn nhưng rõ mồn một. "Ta đã bảo rồi mà. Cái giàn nho ấy có mắt, có chủ. Đâu phải chỗ cho kẻ lạ mặt nhảy vào."

Một con quạ trẻ đậu gần đó vỗ cánh, cãi lại: "Nhưng dì ơi, con cáo ấy nổi tiếng khôn ngoan mà. Cháu nghe nói hắn lừa được cả lão sói xám, lấy được cả mật ong của bầy ong rừng. Sao lần này lại thua?"

Con quạ già cười khanh khách, cái đầu nghiêng qua nghiêng lại: "Khôn ngoan với ai thì khôn, chứ gặp lão Mạc thì cũng phải biết điều. Lão ấy trồng nho bao nhiêu năm, giàn nho ấy từng cành từng lá lão đều thuộc. Vện ta đây tưởng mình là nhất, hóa ra cũng chỉ là con cáo tham ăn mà thôi."

Đàn sóc thì bàn tán rôm rả hơn. Con sóc đuôi xám, vẫn thường hay nhặt hạt dẻ dưới chân giàn nho, nói: "Tội nghiệp thật chứ. Ta thấy hắn nằm dưới đất, bụi bặm đầy người, chân thì trầy. Nhìn cũng tội. Dù gì hắn cũng có lúc sống tử tế với bọn mình, mấy lần chia cho ta mấy quả thông hái được."

Con sóc đuôi hung, tính tình nóng nảy, đáp lại ngay: "Tội gì mà tội! Ngươi quên năm ngoái hắn lừa bọn mình hái hộ hạt dẻ rồi hắn ôm cả đi à? Tử tế gì cái loại ấy. Hắn ngã là đáng đời. Cho chừa cái thói khôn lỏi."

Thế là bầy sóc chia làm hai phe. Phe này thương hại, phe kia hả hê. Tiếng chép chép, tiếng rít the thé cứ thế vang lên, đến mức ông dê già đang gặm cỏ ở bìa rừng phải ngẩng đầu lên. Ông dê già tên Bành, lông đã bạc trắng, râu dài chấm đất, từng trải qua bao mùa nắng mưa, chẳng mấy khi xen vào chuyện thiên hạ. Nhưng lần này, ông chậm rãi bước tới, đôi guốc khua lộc cộc trên nền đất cứng.

"Bàn tán gì mà ồn thế?" ông Bành hỏi, giọng trầm ấm như tiếng trống dội từ xa.

Con quạ già đáp: "Chuyện con cáo Vện ấy mà. Ngã một cú nhớ đời. Giờ đang nằm co ro trong bụi rậm kia kìa, chẳng dám ra mặt."

Ông dê già chậm rãi nhai cỏ, đôi mắt hiền hậu nhìn về phía bụi rậm ngày càng mờ dưới bóng chiều. Rồi ông chép miệng: "Thế bầy bây giờ định làm gì? Cười cho hả dạ, hay là chờ xem hắn chết đói?"

Con sóc đuôi hung nhanh nhảu: "Chết đói thì kệ hắn! Ai bảo ăn ở thất đức."

Ông Bành lắc đầu, râu khẽ ve ve trên mặt đất: "Ta hỏi thật. Bầy ngươi có ghét hắn không?"

"Ghét!" cả bọn đồng thanh.

"Ghét vì hắn xấu tính, hay vì hắn khôn hơn các ngươi?"

Câu hỏi ấy làm cả bầy im bặt. Con quạ già đảo mắt, con sóc đuôi xám gãi tai, con sóc đuôi hung thì thôi không rít nữa, chỉ chép miệng bối rối. Ông Bành chậm rãi bước thêm vài bước, đến gần gốc cây đa hơn, hạ giọng như nói với chính mình: "Ta sống ở khu rừng này lâu hơn các ngươi. Ta thấy bao nhiêu kẻ khôn ngoan rồi cũng có ngày vấp ngã. Nhưng ngã rồi thì phải biết đứng lên thế nào. Chứ ngồi đó mà cười, mà chê, thì các ngươi có hơn gì hắn đâu."

Bầy quạ và đàn sóc nhìn nhau, không ai nói gì. Một lát sau, con sóc đuôi xám khẽ hỏi: "Thế theo ông, phải làm sao?"

Ông Bành nhìn về phía bụi rậm, nơi con cáo già đang thu mình trong bóng tối, rồi nói chậm rãi: "Đi bảo hắn ra xin lỗi. Xin lỗi lão Mạc, xin lỗi bầy quạ vì đã toan tính, xin lỗi đàn sóc vì đã lừa lọc. Xin lỗi thật lòng, chứ không phải cái kiểu cúi đầu cho có lệ. Rồi xin phép lão Mạc được ở lại làm việc trong vườn. Lão Mạc tuy khó tính nhưng không phải kẻ nhỏ mọn. Lão sẽ cho hắn một cơ hội, nếu hắn thật tâm."

"Làm việc trong vườn?" con quạ già kêu lên. "Con cáo già ấy mà chịu làm việc á? Ông nói đùa à?"

Ông Bành cười khẽ, cái cười của kẻ đã đi qua quá nhiều mùa: "Ta không đùa. Ta biết hắn đang nghĩ gì. Hắn không sợ đói, không sợ đòn. Hắn sợ nhất là cả đời này không ai tin hắn nữa. Mà muốn người ta tin, thì phải bắt đầu từ việc nhỏ nhất. Nhổ cỏ, tưới nước, trông vườn lúc đêm. Làm được những việc ấy, thì mới mong người ta quên đi cái ngày hắn ngã."

Bầy quạ im lặng một hồi. Con quạ già chậm rãi gật đầu: "Nghe cũng có lý. Nhưng ai đi nói với hắn? Hắn đang chui trong bụi rậm, chắc gì đã chịu nghe."

"Để ta đi," ông Bành nói. "Ta không phải bạn hắn, cũng chẳng phải thù hắn. Ta chỉ là kẻ ngoài cuộc, nói được câu công bằng."

Nói rồi, ông dê già quay bước, đôi guốc khua chậm rãi về phía bụi rậm. Đàn sóc và bầy quạ dạt ra nhường đường, mắt dõi theo, vừa tò mò vừa ngờ vực.

Trong bụi rậm, Vện đang nằm dài trên đám lá khô, chân trước duỗi ra, vết trầy đã khô lại thành vệt đỏ sẫm. Hắn nghe tiếng guốc lộc cộc mà không buồn ngẩng đầu. Hắn tưởng lão Mạc đến đuổi hắn đi, hoặc tệ hơn, đến mắng thêm cho hả giận. Nhưng khi bóng ông Bành đổ xuống trước mặt, hắn mới khẽ ngước lên, đôi mắt vàng vọt, mệt mỏi.

"Lão già kia đến để cười ta à?" Vện nói, giọng khàn đặc, không còn cái vẻ ngạo nghễ thường ngày.

Ông Bành lắc đầu: "Ta đến để nói chuyện. Ngươi có nghe thì nghe, không thì ta đi."

Vện im lặng một lúc, rồi khẽ gật đầu.

Ông Bành ngồi xuống, đôi chân trước gập lại, bộ râu bạc trải trên nền đất như một tấm khăn. Ông nhìn Vện, không giận dữ, không thương hại, chỉ nhìn như nhìn một kẻ đã từng bước sai đường: "Ngươi biết mình sai ở đâu không?"

"Ta tham," Vện đáp, giọng dửng dưng. "Ta muốn cả vườn nho. Ta tưởng mình khôn hơn lão Mạc."

"Còn gì nữa?"

Vện im lặng. Hắn nhìn những ngón chân trầy xước của mình, rồi nói nhỏ: "Ta xem thường bọn quạ, bọn sóc. Ta coi chúng là lũ ngốc, chỉ đáng để lợi dụng."

"Đúng," ông Bành gật đầu. "Ngươi sai vì ngươi nghĩ mình là kẻ duy nhất biết tính toán. Nhưng ngươi quên rằng kẻ khác cũng có mắt, có tai, có trí nhớ. Ngươi lừa được một lần, không lừa được mãi. Giờ thì ngươi tính sao?"

Vện cười khẩy, nhưng nụ cười méo mó, chẳng còn chút kiêu ngạo nào: "Tính gì được nữa. Ta thành trò cười rồi. Lão Mạc sẽ không bao giờ cho ta lại gần vườn nho. Bọn quạ, bọn sóc sẽ nhắc mãi chuyện này. Ta chỉ còn nước đi khỏi vùng này, tìm nơi khác mà sống."

"Đi rồi sao nữa?" ông Bành hỏi. "Đi đến nơi mới, lại giở trò cũ, lại bị đuổi đi. Rồi lại đi. Ngươi định sống kiểu ấy đến bao giờ?"

Vện không đáp, chỉ nhìn bầu trời đang tối dần qua kẽ lá.

Ông Bành khẽ thở dài: "Ta không bảo ngươi phải thành thánh. Ta chỉ bảo ngươi thử một lần xin lỗi. Đến gặp lão Mạc, cúi đầu, nói thật lòng mình đã sai. Rồi xin lão cho ở lại làm việc. Không phải để lấy nho, mà để lấy lại chút lòng tin. Ngươi làm được không?"

Vện quay đầu lại, đôi mắt vàng ánh lên vẻ ngạc nhiên xen lẫn nghi hoặc: "Lão nghĩ lão Mạc sẽ đồng ý?"

"Ta không biết," ông Bành đáp thật thà. "Nhưng ta biết nếu ngươi không thử, thì ngươi mãi mãi chỉ là con cáo già ngã dưới giàn nho. Còn nếu ngươi thử, ít nhất ngươi còn có cơ hội làm một con cáo khác."

Vện im lặng rất lâu. Hắn nhớ lại buổi chiều hôm ấy, khi hắn nằm dưới đất, bụi bặm đầy người, và lần đầu tiên trong đời hắn tự hỏi mình có sai không. Giờ thì câu trả lời đã rõ hơn một chút. Hắn khẽ thở ra, rồi gật đầu, chậm nhưng dứt khoát: "Được. Ta sẽ thử. Nhưng ta không biết phải nói thế nào."

"Thì nói thật," ông Bành đứng dậy, đôi guốc lại khua trên nền đất. "Nói rằng ngươi đã sai, rằng ngươi hối hận, rằng ngươi muốn được làm lại. Lão Mạc là người hiểu chuyện. Lão sẽ nghe."

Ông dê già quay lưng bước đi, để lại Vện ngồi một mình trong bụi rậm. Bên ngoài, bầy quạ và đàn sóc vẫn đang chờ, nhưng chúng không còn cãi nhau nữa. Chúng chỉ lặng lẽ nhìn theo bóng ông Bành, rồi nhìn về phía bụi rậm, nơi con cáo già đang từ từ đứng dậy, phủi bụi trên bộ lông xù xám xịt, và bắt đầu bước những bước đầu tiên về phía vườn nho của lão Mạc.