Chương 6

Sáng hôm sau, trời không nắng. Một lớp mây xám đặc quánh phủ kín ngọn đồi, khiến căn nhà cổ như chìm hẳn vào một cõi khác. Châu thức dậy từ rất sớm, trước cả khi bà Tư lên gác gõ cửa. Cô đã mặc sẵn bộ quần áo tối màu, tóc buộc gọn sau lưng. Trong túi áo, cuốn nhật ký của bố vẫn nằm đó, nặng như một hòn đá.

Khi cô bước xuống cầu thang, bà Tư đã đứng chờ dưới chân, tay cầm một chùm chìa khóa và một cây đèn dầu nhỏ. Bà không nói gì, chỉ đưa mắt nhìn Châu như để hỏi lại lần cuối.

Châu gật đầu. “Tôi sẵn sàng rồi.”

Bà Tư khẽ thở dài, rồi quay người, chậm rãi bước lên bậc thang. Châu theo sau. Mỗi bước chân của họ đều vang lên trên gỗ cũ, và tiếng vang ấy như bị nuốt dần vào khoảng không gian tĩnh lặng phía trên. Hành lang gác hai dài hun hút, chỉ có một cửa sổ nhỏ cuối dãy, ánh sáng lọt vào cũng chỉ đủ vẽ một vệt mờ trên sàn.

Cánh cửa phòng bị khóa nằm ở cuối hành lang, bên trái. Nó thấp hơn những cửa khác, sơn cũ bong tróc thành từng mảng, và trên mặt cửa là một ổ khóa sắt to gấp đôi bàn tay. Bà Tư dừng lại trước cửa, đặt đèn dầu xuống sàn, rồi chọn một chiếc chìa khóa nhỏ xíu trong chùm. Bà tra vào ổ, xoay mạnh. Tiếng “cạch” vang lên khô khốc.

“Cô chủ vào trước đi,” bà Tư nói, giọng trầm. “Tôi đứng ngoài. Nếu có gì… thì gọi.”

Châu đẩy cửa. Một luồng không khí lạnh, ẩm và nặng mùi bụi phả vào mặt. Căn phòng tối om, không có cửa sổ. Bà Tư đưa đèn dầu vào, và ánh lửa vàng vọt run rẩy soi tỏ từng góc.

Căn phòng không lớn. Giữa phòng là một chiếc bàn gỗ thấp, trên bàn bày vài chén sứ và một lư hương đã tắt tự bao giờ. Nhưng thứ khiến Châu sững lại là bức tường đối diện. Suốt bức tường ấy phủ kín những bức ảnh, hàng chục tấm, lớn có, nhỏ có, treo la liệt, và tất cả đều bị cắt mất phần mặt. Những tấm ảnh trắng đen, ảnh màu đã bạc, người đứng, người ngồi, có tấm chụp cả gia đình. Nhưng khuôn mặt thì bị xé đi, chỉ còn lại khoảng trống trắng toát.

Châu đưa tay che miệng, cố nén cơn buồn nôn. Cô nhìn xuống bàn. Giữa những chén sứ, có một cuốn sổ bìa da đen, mỏng hơn cuốn nhật ký của bố, và một hộp gỗ nhỏ. Bà Tư đứng ở ngưỡng cửa, mắt không nhìn vào trong, giọng nói khẽ như thì thầm: “Cuốn sổ đó… ông chủ viết. Còn cái hộp… là của bà chủ cũ. Bà ấy dặn, chỉ mở khi có người trong nhà dám thề.”

Châu ngồi xuống chiếc ghế đẩu bên bàn, mở cuốn sổ. Những trang giấy ố vàng, chữ viết nguệch ngoạc nhưng rõ ràng. Dòng đầu tiên khiến tim cô đập mạnh: “Gia đình họ Trần, bốn người. Chết trong đêm mười bảy tháng chạp, năm đói kém.”

Cô đọc tiếp, từng dòng một. Bố cô kể lại sự việc như một người ngoài cuộc, nhưng càng đọc, Châu càng nhận ra ông không hề ngoài cuộc. Năm ấy, ông nội cô là chủ đồn điền trên ngọn đồi này. Gia đình họ Trần là tá điền, ở nhờ đất, làm thuê qua ngày. Mùa đông năm đó đói kém, họ Trần không có gì ăn, bốn người cuộn tròn trong túp lều dưới chân đồi. Ông nội cô sai người đuổi họ đi, vì sợ họ chết trên đất mình thì mang tiếng. Không ai cho họ vào làng. Đêm mười bảy tháng chạp, người ta thấy bốn cái xác nằm co quắp bên bờ suối, cách nhà ông nội cô chưa đầy trăm bước chân.

Châu đọc đến đó, tay run lên. Dòng tiếp theo là lời của ông nội cô, được bố cô ghi lại nguyên văn: “Tao không giết chúng nó. Nhưng tao là người đuổi chúng nó đi. Tao có tội. Tao thề, từ nay về sau, hễ ai trong nhà họ Trần còn sống, tao sẽ nuôi. Nhưng họ chết hết rồi, còn ai đâu mà nuôi. Thôi thì tao thề với trời, đời tao trả không hết, đời con tao trả, đời cháu tao trả. Đứa nào trong nhà tao mở cửa căn phòng này, đứa đó phải thay tao mà thề lại.”

Bố cô viết tiếp ở dưới, nét chữ đã khác, run rẩy hơn: “Con đọc đến đây, có nghĩa là con đã mở cửa. Bố không dám đọc danh sách. Bố sợ. Nhưng nếu con dám, con hãy mở hộp gỗ. Trong đó có tên bốn người họ Trần. Con hãy gọi tên họ, và thề thay ông nội. Bằng không, những người không chân sẽ không bao giờ đi. Họ đứng ngoài sân, đợi bố, đợi con, đợi đến khi có người nhận lỗi thay cho kẻ đã đuổi họ đi.”

Châu gấp cuốn sổ lại. Cô thấy lạnh sống lưng, nhưng đồng thời một nỗi bình thản kỳ lạ cũng dâng lên trong ngực. Thì ra những bóng người ngoài sân kia không phải ma quỷ vô cớ. Họ là những người đã chết vì sự thờ ơ của gia đình cô. Họ không đòi mạng. Họ chỉ đòi một lời thề.

Cô quay sang bà Tư. “Bà biết chuyện này từ trước, phải không?”

Bà Tư cúi đầu. “Tôi là người giúp việc của ông nội cô từ năm mười lăm tuổi. Tôi biết hết. Nhưng ông chủ dặn, không được nói khi cô chưa sẵn sàng. Sợ cô bỏ đi. Sợ cô không dám đọc.”

“Vậy sao bà không đọc? Sao bà không thề thay?”

“Tôi không mang họ nhà cô,” bà Tư nói, giọng chua chát. “Tôi thề cũng vô ích. Chỉ người trong dòng máu đó mới trả được nợ.”

Châu hít một hơi thật sâu. Cô mở hộp gỗ. Bên trong là một tờ giấy mỏng, gấp làm tư, và một nắm gạo muối. Tờ giấy ghi bốn cái tên, nét mực đã nhòe: Trần Văn Lực, Nguyễn Thị Mùi, Trần Văn Bé, Trần Thị Nhỏ. Bốn người. Hai vợ chồng, hai đứa con.

Cô cầm tờ giấy, bước ra giữa phòng, đối diện bức tường đầy ảnh không mặt. Cô đặt đèn dầu xuống đất, hai tay nâng tờ giấy lên ngang ngực. Bà Tư đứng sau, lặng lẽ châm một nén nhang.

“Trần Văn Lực,” Châu đọc, giọng cô run nhưng rõ. “Nguyễn Thị Mùi. Trần Văn Bé. Trần Thị Nhỏ. Bốn người đã chết vì sự nhẫn tâm của gia đình tôi. Tôi, là cháu nội của người đã đuổi các người đi, xin thay mặt gia đình mình, cúi đầu nhận lỗi.”

Cô cúi gập người, giữ nguyên tư thế ấy vài giây. Khi ngẩng lên, cô thấy bà Tư đã quỳ xuống, nước mắt chảy dài trên má.

“Tôi thề,” Châu tiếp, “từ nay về sau, hễ còn một người họ Trần, dù chỉ là một cái tên trong sổ sách, tôi sẽ nhớ. Tôi sẽ không để ai phải chết vì đói trên đất này nữa. Nếu tôi sai lời, xin trời đất chứng giám, tôi cũng sẽ thành người không chân, đứng ngoài sân, chờ một đứa cháu khác đến thề thay tôi.”

Cô vừa dứt lời, một cơn gió lạnh lùa qua căn phòng kín. Những bức ảnh trên tường khẽ rung lên, rồi đồng loạt rơi xuống, xếp chồng lên nhau dưới đất. Ngọn đèn dầu chao đảo rồi bùng lên sáng rực, trước khi lụi dần. Và từ bên ngoài, từ sân nhà, Châu nghe thấy tiếng bước chân. Không còn là tiếng lạch cạch chậm rãi. Đó là tiếng của nhiều bước chân cùng lúc, dồn dập, rồi nhẹ dần, nhẹ dần, cho đến khi chỉ còn là một tiếng thở dài dài, mơ hồ, tan vào màn mây xám.

Bà Tư đứng dậy, lau mắt, nhìn Châu. “Họ đi rồi,” bà thì thầm. “Bốn người. Bà chủ cũ trước khi mất cũng thề như cô, nhưng bà ấy đọc sai một cái tên. Thế là họ ở lại. Cô đọc đúng cả bốn. Cô giống ông nội cô ở cái gan, nhưng khác ở cái tâm.”

Châu không nói gì. Cô cúi xuống, nhặt những bức ảnh bị cắt mặt, xếp lại thành một chồng. Cô nhìn những khoảng trắng trên ảnh, và tự hứa, sẽ không bao giờ để ai phải xóa mặt mình đi vì xấu hổ.

Khi cô bước ra khỏi phòng, hành lang gác hai đã sáng hơn. Ánh sáng từ cửa sổ cuối dãy len vào, vàng nhạt như mật ong. Châu khóa cửa phòng lại, rồi cất chìa khóa vào túi áo. Cô đi xuống cầu thang, ra sân. Sân nhà trống không. Không còn bóng người nào đứng dưới gốc cây bàng. Mặt đất nơi họ từng đứng chỉ còn một vệt sương mỏng, đang tan dần trong nắng sớm.

Nhưng khi Châu quay vào, cô thấy trên bàn nước ngoài hiên có một vật lạ. Một chiếc giày vải nhỏ xíu, cũ mèm, của một đứa trẻ. Cô nhặt lên. Bên trong giày, có một mẩu giấy gấp tư, trên đó viết một dòng chữ nguệch ngoạc: “Còn một người. Đứa thứ năm. Nó không chết. Nó vẫn đợi.”

Châu siết chặt chiếc giày trong tay. Cô ngẩng lên nhìn bà Tư, người vừa bước ra theo cô.

“Bà Tư,” cô nói, giọng bình thản đến lạ. “Hình như chúng ta chưa xong việc.”

Bà Tư nhìn chiếc giày, mặt bà biến sắc. “Trời ơi,” bà thì thầm. “Tôi quên mất. Năm đó, bà Mùi mang bầu. Đứa thứ năm chưa sinh. Người ta nói bà ấy chết cùng đứa nhỏ trong bụng. Nhưng nếu nó không chết…”

“Thì nó đã lớn rồi,” Châu tiếp lời, mắt nhìn về phía ngọn đồi mù sương. “Và nó vẫn đang đợi.”