Chương 1

Chín giờ tối, phố Hàng Khoai mới thực sự cởi bỏ lớp áo ban ngày. Đèn cao áp vàng vọt hắt xuống mặt đường nhựa còn ướt hơi sương, bóng người đổ dài xiêu vẹo. Bà Lan đẩy gánh xôi từ trong ngõ ra, bánh xe gỗ kèn kẹt trên nền gạch vỡ. Gánh nặng trĩu trên vai bà đã quen thuộc như hơi thở. Một bên là nồi xôi đỗ xanh bốc khói nghi ngút phủ khăn màn dày, bên kia là thúng đựng bánh khúc, giò chả, ruốc và mấy hộp mỡ hành óng ánh. Bà dừng lại dưới gốc cây bàng già đầu phố, nơi có bóng mát và cũng là chỗ quen của bao người lao động khuya.

Bà Lan năm nay ngoài sáu mươi, tóc đã bạc gần hết, da mặt rám nắng và hằn những vết chân chim sâu hoắm. Đôi tay bà thoăn thoắt, thoáng cái đã bày biện xong xuôi. Bà kéo chiếc ghế gỗ thấp xuống, ngồi đó, mắt nhìn về phía bến xe buýt cách chừng hai chục bước chân. Cái bến ấy chỉ là một mái tôn cũ kỹ, biển hiệu sơn đã bong tróc, nhưng đêm nào cũng có người đứng chờ. Xe buýt cuối cùng chạy qua đây lúc mười một giờ đêm. Những người đứng chờ ấy, bà Lan nhìn mặt là đoán được phần nào câu chuyện của họ.

"Bà Lan ơi, cho con gói xôi đỗ, thêm miếng chả mỡ."

Tiếng gọi kéo bà khỏi dòng suy nghĩ. Một anh thợ xe ôm, người gầy rộc, cái mũ bảo hiểm cũ mèm cầm lủng lẳng trên tay, đứng trước gánh. Bà Lan cười:

"Thằng Hùng đấy à? Hôm nay ế lắm hay sao mà giờ này mới ăn?"

Hùng cười khẽ, gãi đầu: "Vâng, ế lắm bà ạ. Chạy mấy vòng quanh chợ Đồng Xuân mà chẳng ai gọi. Chắc tại trời trở gió, người ta đi ngủ sớm hết."

Bà Lan mở khăn màn, cầm chiếc đũa cả to bản, xới một nắm xôi vàng ruộm, đỗ xanh rải đều như hạt cát. Bà nén chặt, gói vào lá chuối xanh, thoăn thoắt buộc lạt. Xôi nóng hổi làm lá chuối mềm ra, thoảng mùi thơm ngọt bùi.

"Cầm lấy, bà thêm cho miếng chả. Ăn đi cho ấm bụng, đêm nay còn chạy nữa không?"

Hùng đỡ lấy gói xôi, hai tay nâng niu: "Cảm ơn bà. Con chạy thêm chuyến nữa, được thì được, không thì con về. Mẹ con ở nhà còn đợi cửa." Nó đưa tờ hai mươi nghìn, bà Lan lắc đầu:

"Thôi, hôm nay bà mời. Mai có khách thì trả sau."

Hùng khẽ cúi đầu, giọng nó nghèn nghẹn: "Bà cứ thế, cháu ngại lắm."

"Ngại gì. Đi đi, kẻo khách gọi."

Hùng dắt xe ra khỏi lề, tiếng máy nổ giòn giã xé tan màn đêm tĩnh mịch. Bà Lan nhìn theo cái đèn hậu đỏ lòm khuất dần sau góc phố, lòng dâng lên một nỗi xót xa khó tả. Cái thằng Hùng ấy, quê ở Nam Định, lên Hà Nội chạy xe ôm đã bảy năm. Mẹ nó bị liệt, ở nhà với đứa em gái đang học cấp ba. Đêm nào nó cũng ghé gánh bà, có khi mua, có khi chỉ ngồi nghỉ chân hút điếu thuốc. Bà coi nó như con cháu trong nhà.

Gánh xôi lại đông khách. Một chị công nhân nhà máy dệt, mặt mũi lem nhem vì bụi vải, mua hai gói xôi mang về cho hai đứa con nhỏ. Một cậu bé bán vé số, chân đất, áo rách vai, đứng tần ngần nhìn nồi xôi bốc khói. Bà Lan gọi: "Lại đây, bà biếu nắm xôi. Ăn rồi đi tiếp." Cậu bé rụt rè bước tới, hai tay chìa ra đón lấy, miệng lí nhí: "Cháu cảm ơn bà." Rồi nó chạy biến vào con ngõ tối, tiếng rao "Vé số đây, vé số đê…" xa dần.

Mười giờ rưỡi, trời bắt đầu rắc những hạt mưa lất phất. Bà Lan vội vàng lấy tấm bạt dứa cũ che lên gánh xôi. Mưa Hà Nội mùa này như hạt bụi, không ướt áo nhưng đủ làm se lạnh. Bến xe buýt vắng hoe, chỉ có một bóng người ngồi thu mình trên băng ghế đá. Bà nheo mắt nhìn sang. Một cô gái trẻ, tóc dài xõa xuống vai, mặc chiếc áo khoác mỏng màu xám. Cô ngồi đó, hai tay ôm lấy đầu gối, mắt nhìn về phía con đường trước mặt, chẳng thiết gì đến cơn mưa đang thấm dần lên vai áo.

Bà Lan do dự một lát rồi đứng dậy. Bà bới một nắm xôi đỗ thật đầy, gói vào lá chuối, tay cầm thêm chiếc ô đen cũ kỹ, rồi rón rén bước qua đường. Đến bên cạnh cô gái, bà khẽ lên tiếng:

"Cháu ơi."

Cô gái giật mình ngẩng lên. Đôi mắt cô đỏ hoe, long lanh nước. Cô vội vàng đưa tay quệt ngang má, giọng lạc hẳn đi: "Dạ… bà gọi cháu ạ?"

"Bà thấy cháu ngồi đây từ lâu rồi. Mưa thế này, cháu đợi ai thì vào gánh bà ngồi cho đỡ ướt. Bà có nắm xôi nóng đây, ăn cho ấm bụng."

Cô gái ngập ngừng, ánh mắt nhìn gói xôi rồi lại nhìn bà Lan. Cô khẽ lắc đầu: "Dạ thôi, cháu không sao. Cháu đợi xe buýt cuối thôi ạ."

"Nhưng xe còn gần nửa tiếng nữa mới tới. Cháu ướt hết rồi kìa. Đi, ra gánh bà ngồi. Bà không bán cho ai đâu mà sợ."

Giọng bà Lan ấm áp, chân chất như người bà trong gia đình. Cô gái nhìn bà một lúc lâu, rồi khẽ gật đầu. Cô đứng dậy, theo bà Lan băng qua đường. Ngồi xuống chiếc ghế gỗ bên gánh xôi, cô vẫn ôm chặt lấy mình, bờ vai run nhẹ. Bà Lan đưa gói xôi, lần này cô đón lấy, hai tay nâng niu.

"Cháu cảm ơn bà." Cô nói, giọng nhỏ như hơi thở.

"Cháu tên gì?"

"Dạ, cháu tên An ạ."

"An. Ừ, tên đẹp. Nhà cháu ở đâu? Sao giờ này còn ngồi đây?"

An cắn miếng xôi, nhai chậm rãi. Hơi nóng từ nắm xôi lan tỏa trong miệng, làm sống mũi cô cay cay. Cô nuốt vội, mắt lại rưng rưng: "Nhà cháu ở tận Cầu Giấy. Nhưng… cháu không muốn về."

Bà Lan không hỏi thêm. Bà lặng lẽ ngồi xuống bên cạnh, tay vặn nhỏ ngọn đèn dầu cho ánh sáng dịu lại. Hai người phụ nữ, một già một trẻ, ngồi dưới gốc bàng già, nghe tiếng mưa rơi lộp độp trên mái tôn bến xe buýt. Xa xa, tiếng rao đêm của người bán hàng rong vọng lại, lẫn trong tiếng còi xe thưa thớt.

"Bà ơi," An bỗng lên tiếng, giọng run run, "bà bán xôi ở đây lâu chưa ạ?"

"Bà bán hơn hai chục năm rồi. Từ ngày cái bến xe buýt này còn chưa có. Hồi đó phố này còn là bãi đất hoang, mấy bà con lao động khuya đi qua thường ghé bà mua xôi. Dần dà thành quen. Người ta bảo gánh xôi của bà là cái bến đỗ của người không nhà."

An im lặng một lát. Rồi cô nói, giọng nhẹ như gió thoảng:

"Cháu ước gì cháu cũng có một bến đỗ như thế."

Bà Lan quay sang nhìn cô. Ánh mắt bà dịu dàng, như thể đã hiểu hết những gì cô gái trẻ chưa nói ra. Bà không đáp, chỉ khẽ đẩy gói xôi về phía An:

"Ăn hết đi. Ăn xong rồi tính. Đêm còn dài, xe buýt chưa tới đâu."

An cúi đầu, từng miếng xôi nhỏ dần trong tay. Mưa vẫn rơi, dai dẳng và bất chợt như chính số phận con người. Dưới gốc bàng già, gánh xôi nhỏ bé vẫn tỏa hơi ấm, như một ngọn lửa không bao giờ tắt giữa lòng thành phố lạnh lẽo.