Chương 1

Giữa cánh đồng nắng vàng rực rỡ, dưới gốc cây gạo già sần sùi nơi mép làng, con cáo Vện nằm dài trên đám cỏ khô, lim dim mắt như một lão gia trưởng đang nghỉ ngơi sau bữa tiệc thịnh soạn. Bộ lông hung đỏ của hắn phủ một lớp bụi mỏng, cái đuôi rậm và dài quét qua quét lại trên mặt đất như thể đang phe phẩy một chiếc quạt lông công. Vện ngáp một cái thật dài, để lộ hàm răng trắng nhọn hoắt, rồi tự mãn nói với chính mình:

"Vện ơi là Vện, mày đúng là kẻ khôn ngoan nhất cái vùng này. Chưa có con vật nào thoát khỏi mưu kế của mày, từ con gà trống choai đến lão chó giữ chuồng. Thiên hạ chỉ đáng để mày đùa giỡn mà thôi."

Hắn vừa dứt lời thì một con gà mái tơ từ trong xóm lạch bạch chạy ra, vừa chạy vừa kêu quang quác. Vện nhếch mép, không buồn nhổm dậy. Hắn chỉ khẽ nâng một bên tai, giọng ngọt như mật ong:

"Ấy chà, cô gà mái xinh đẹp kia ơi, cô chạy đi đâu mà vội vàng thế? Hay là cô nghe nói dưới chân cây gạo này có một nắm thóc vàng óng mà ta vừa nhặt được?"

Con gà mái khựng lại, ngơ ngác quay đầu. Nó vừa mới bị lão nông Mạc đuổi ra khỏi sân vì tội mổ vụng mấy hạt ngô giống, trong lòng đang lo lắng. Nghe nhắc đến thóc, cái bụng đói của nó lập tức sôi lên. Nhưng cái đầu nhỏ bé của nó vẫn còn chút e dè, nó rụt rè đáp:

"Thóc thật à? Nhưng mà… người ta bảo cáo Vện chưa bao giờ cho ai cái gì mà không đòi lại gấp đôi. Ta sợ lắm."

Vện bật cười khanh khách, tiếng cười vang lên như đá lăn trên mái ngói. Hắn từ tốn đứng dậy, phủi bụi trên đuôi, rồi đi vòng quanh con gà một cách nhẹ nhàng như một ông lão nhân từ đang dỗ dành đứa cháu nhỏ:

"Sợ à? Sợ cái gì chứ? Ta đây đã ăn no rồi, chỉ muốn làm việc thiện thôi. Cô cứ ra sau gốc gạo mà xem, thóc rơi vãi đầy ra kia kìa. Ta chỉ cần cô giúp ta một việc nhỏ xíu: bảo lũ gà trong xóm đừng kêu la ầm ĩ mỗi sáng, làm ta mất ngủ. Thế là được."

Con gà mái nghe cái điều kiện nhỏ xíu ấy thì mừng rỡ, gật đầu lia lịa. Nó vội vàng chạy ra sau gốc gạo, mổ lấy mổ để những hạt thóc vàng. Nhưng vừa nuốt được vài hạt, nó đã thấy cổ họng đắng nghét. Thì ra Vện đã tẩm sẵn một thứ nước lá đắng cay vào đám thóc ấy. Con gà ho sặc sụa, vừa chạy vừa kêu cứu. Vện đứng nhìn theo, cười đắc ý:

"Ha ha! Thế là từ mai ta được ngủ yên rồi. Mà cô gà kia, nhớ giữ lời đấy nhé!"

Từ hôm ấy, tiếng gà gáy trong xóm quả nhiên nhỏ dần. Lũ gà sợ cái mùi đắng đến tận răng, chẳng con nào dám kêu to nữa. Vện thừa dịp ấy mà ngủ ngày ngủ đêm, bụng ngày càng phệ ra.

Không dừng ở đó, Vện còn khoe chiến tích với lũ vịt dưới ao. Hôm ấy, hắn ta lững thững đi đến bờ ao, nơi đàn vịt đang bơi lội tung tăng. Hắn ngồi xuống, giả vờ lo lắng nhìn mặt nước:

"Ôi chao, ta nghe nói dưới đáy ao này có một con cá trê to bằng cái nồi, chuyên rỉa chân vịt con. Các chị vịt ơi, các chị có biết không?"

Đàn vịt nghe xong thì hoảng hốt, cãi nhau ầm ĩ. Con vịt mẹ to nhất nhảy lên bờ, quàng quạc:

"Thật thế hả bác Vện? Thế thì con tôi nguy mất rồi! Bác có cách gì giúp chúng tôi không?"

Vện gật gù, ve vuốt bộ ria mép:

"Cách thì dễ ợt. Các chị cứ dắt hết vịt con lên bờ, đến cái chuồng tre cạnh gốc mít mà ở tạm vài hôm. Ta sẽ trông nom cho. Chỉ cần các chị để lại cho ta hai quả trứng vịt mỗi ngày làm tiền công thôi."

Đàn vịt nghe vậy thì mừng rỡ, kéo nhau lên bờ, chui cả vào cái chuồng tre mà Vện đã dựng sẵn. Nhưng đêm đến, Vện lẻn vào chuồng, tha đi hai con vịt con béo mập. Sáng hôm sau, hắn ta vờ ngạc nhiên:

"Ôi trời, con cá trê ấy to quá, nó đã lôi mất hai cháu rồi! Các chị phải dời chuồng ra xa ao hơn mới được."

Đàn vịt vừa thương con vừa sợ, đành nghe theo. Cứ thế, hết đêm này sang đêm khác, Vện lần lượt dọn dẹp đàn vịt mà chẳng ai nghi ngờ. Lũ vịt còn lại thì cắm đầu lo sợ con cá trê ma quái, chẳng dám hé răng.

Tin đồn về con cáo già tài ba lan khắp cánh đồng. Con sóc nâu trên cây dẻ cũng phải rùng mình khi nghe kể. Nó ngồi trên cành cao, ôm quả dẻ chưa bóc vỏ, nói với mẹ:

"Mẹ ơi, con cáo Vện ấy ghê quá. Người ta bảo nó lừa được cả lão chó giữ chuồng nhà ông Mạc, lấy đi cả khúc xương treo trên vách."

Sóc mẹ vỗ về con:

"Con đừng lo. Kẻ càng tự phụ càng dễ vấp ngã. Cứ để nó sống trong cái vỏ tự mãn của nó đi."

Nhưng lũ chim sẻ trên giàn mướp thì không nghĩ được xa như thế. Chúng vừa thấy cái bóng hung đỏ thấp thoáng dưới chân giàn là đã ríu rít gọi nhau:

"Cáo già! Cáo già đến! Mau trốn đi!"

Cả khu vườn nhốn nháo. Đàn kiến trên luống cải cũng phải dừng chân, con chó nhà lão Mạc nằm bên hiên cũng phải dỏng tai. Cái tên Vện đã trở thành một nỗi khiếp sợ, một lời đe dọa mà mỗi con vật trong xóm đều truyền tai nhau. Không ai dám cãi lại hắn. Không ai dám nhìn thẳng vào mắt hắn.

Chiều hôm ấy, Vện lại nằm dưới gốc gạo, nhấm nháp mấy quả trứng vịt ăn trộm được. Hắn nhìn cánh đồng vàng óng, nghe tiếng gió thổi qua giàn mướp, lòng tràn đầy kiêu hãnh. Hắn nghĩ đến lão nông Mạc, cái ông già khó tính quanh năm chỉ biết cắm cúi bên luống rau. Hắn nghĩ đến đàn quạ đen trên rặng tre, lũ sóc trên cây dẻ, con chó giữ vườn gầy nhom. Tất cả đều là những kẻ yếu thế, những kẻ mà hắn có thể dắt mũi bằng một câu nói ngọt ngào.

"Ta là Vện, cáo già khôn ngoan nhất cánh đồng này. Chưa có ai qua mặt được ta. Chưa có ai!" – hắn lẩm bẩm, giọng đầy tự mãn.

Hắn chưa biết rằng, ngay phía sau bức tường đá ong của nhà lão Mạc, có một giàn nho đang bắt đầu chín mọng. Những chùm nho tím sẫm căng tròn, mọng nước, đung đưa trong gió như đang vẫy gọi. Và cũng chưa biết rằng, chính cái giàn nho ấy sẽ là nơi chôn vùi cái sự tự mãn của hắn, bằng một cách mà không ai – kể cả Vện – có thể ngờ tới.

Còn lũ gà, đàn vịt, bầy sóc, đàn quạ, tất cả đều đang âm thầm nhìn về phía cánh đồng, chờ đợi một ngày cái bóng hung đỏ kia phải cúi đầu. Bởi lẽ, ở đời, kẻ xem thường người khác thường không bao giờ nhìn thấy cái hố mà mình sắp sửa ngã vào.